Aşağıdaki makaleyi Entegro Enerji Sistemleri‘nde Yönetici Ortak olarak görevini sürdümekte olan Elektrik – Elektronik Y. Mühendisi Eşref DENİZ, 21 – 23 Kasım 2013’te İzmir’de düzenlenen Ulusal Tesisat Kongre‘sinde sunmuştur.

Özet:

Güneş Enerjisi Santrallerinin (GES) ekonomik ömürleri 20 yılın üzerinde kabul edilmekte ve yapılan finansal analizlerde bu nokta göz önünde bulundurulmaktadır. 20 yıl boyunca enerji üretecek bir sistemin verimliliğindeki çok küçük değişimlerin kümülatif olarak yıllar içindeki etkisi önemli seviyelere çıkmaktadır. GES verimliliğini üretilen enerjideki kayıplar belirler. Güneş Enerjisi Santralleri kayıpları çevresel koşullardan tasarıma, kullanılan malzemeden işçiliğe kadar bir çok faktöre bağlıdır ve hem yatırımcılar, hem de uygulamacılar tarafından iyi analiz edilmelidir.

Bu çalışma kapsamında Güneş Enerjisi Santrallerinde görülmesi muhtemel kayıplar sınıflandırılmış ve incelenmiştir. Bu kayıpların muhtemel sonuçları ve GES’in performansına etkileri açıklanmıştır.

Anahtar kelimeler: Güneş Enerjisi Santralleri, Performans Oranı, solar enerji, fotovoltaik

1. GİRİŞ

Performans Oranı (Performance Ratio / PR) Güneş Enerjisi Santrali (GES) verimliliğini ölçmek için kullanılan en önemli parametrelerden biridir. Performans Oranı, Güneş Enerjisi Santrallerindeki enerji üretiminin teorik olarak mümkün olan en yüksek enerji üretimine oranıyla bulunur. Performans Oranı Güneş Enerjisi Santrallerinin yöneyliminden ve anlık güneş ışınımdan bağımsızdır. Bu bakımdan Performans Oranı farklı Güneş Enerjisi Santrallerinin karşılaştırılması için kullanılabilir.

Fotovoltaik sistemlerin girdisi güneş ışınımı, çıktısı ise elektrik enerjisidir. Güneş Enerjisi Santral performansını etkileyen birçok faktör vardır. Bu faktörlerin birçoğu Güneş Enerjisi Santralleri üretiminde kayıplara yol açmaktadır. Bunların bazıları (sıcaklık, tozlanma, karlanma) çevreseldir ve solar sistemlerin içinde bulunduğu yerel koşullarla ilgilidir. Bazı faktörler solar enerji sistem tasarımıyla ilişkilidir (gölgelenme, AC ve DC kablo kayıpları). Diğer faktörler Güneş Enerjisi Santrallerinde kullanılan malzemelerin kalitesiyle alakalıdır (modüller arasındaki uyumsuzluklar, evirici kayıpları).

GES dahilinde kullanılan eviricilerin verimleri direkt olarak GES performansını etkiledikleri gibi, eviricilerin MPPT tekniklerinin merkezi ya da dağıtılmış olmaları diğer kayıp faktörlerinin şiddetini etkiler. Merkezi inverter mimarilerinde sistem dahilindeki PV modüllerin tamamı, MPPT (Maksimum Güç Noktası İzleme) işlemlerini de yürüten yüksek güçlü bir DC – DC katmanını beslerler [1]. Dağıtılmış MPPT tekniklerinde, her bir alt PV modül dizesi, ve ya dizisi ya da tek bir PV modül için tek bir DC – DC çevirici katmanını vardır. Bu mimari diğerine göre daha esnektir, daha yüksek bir MPPT verimi sunmaktadır, yüksek gerilime imkan tanımasından dolayı kablo kayıplarını azaltmaktadır. En önemlisi GES’teki kayıpların şiddetini azaltmaktadır [2 – 4].

2. GÜNEŞ ENERJİSİ SANTRALLERİNDE KAYIPLAR

Şebeke bağlantılı bir PV sistemin ürettiği enerji bir çok faktöre bağlıdır. Sistemi oluşturan bileşenlerin nominal karakteristik değerleri, sistem konfigürasyonu, sistemin coğrafi konumu, kurulum noktasının etrafında bulunan yapılar ve işletim sırasında gerçekleşebilecek arızalar bunlardan bazılarıdır.

Bir PV sistemin performansı Performans Oranı – PO (Performance Ratio – PR) olarak adlandırılan parametre ile değerlendirilir. Şebeke bağlantılı bir PV sistemin PO’su, sistemin AC çıkışında üretilen enerjinin Standart Test Koşulları – STK (1.000 W/m² ışınım değeri, 25°C solar hücre sıcaklığı ve Air Mass – AM 1,5 güneş spektrumu) altında sistemdeki PV paneller tarafından üretilen enerjiye oranıdır.

Şebeke çıkışındaki PV sistem enerjisi, STK’da sistemdeki PV modüller tarafından üretilebilecek enerjiden sistem kayıplarının düşülmesiyle elde edilir. Yani bir PV sistem, kayıpları ne kadar düşükse o kadar yüksek PO’ya sahiptir. Bir PV sistemdeki kayıpları Şekil 1’deki gibi sınıflandırabiliriz.

2.1. Işınım Kayıpları

2.1.1. Modül Düzlemi Açısı

Modül düzlemin eğim açısı nedeniyle, yatay düzleme göre elde edilen kazanç ya da kaybı ortaya koyar. Bu parametrenin etkisi genellikle pozitiftir.

2.1.2. Spektrum Kayıpları

Anlık ışınımında, AM 1,5’teki standart güneş spektrumundan sapma olması durumunda, sistemdeki PV modüllerin spektral tepkilerindeki seçicilikten kaynaklanan kayıplar ortaya çıkar. Güneş ve gökyüzü ışınımları için bir yıl boyunca gözlemlenen spektra, açık gökyüzünün ideal spektrumundan (AM 1,5) farklılık gösterir. Bu sapmalar hesaba alınarak, toplam yıllık gelen güneş ışınımı solar hücre teknolojisine bağlı olarak bir faktörle çarpılarak belli bir orandan azaltılır.

c-Si (Kristal Silisyum) ve CIS (Bakır İndiyum Selenür) teknolojilerinin spektral tepki aralıkları diğer teknolojilere göre daha geniştir, böylece spektral abzorsiyonları daha yüksektir. CdTe (Kadmiyum Tellürid) ve a-Si malzemeden üretilmiş PV paneller 350 – 800 nm aralığında salınan daha dar spektral tepki alanlarına sahiptir. a-Si malzemeden yapılmış modüller difüz güneş ışınımında ve yüksek güneş elevasyon açılarında daha çok enerji üretirler [5].

2.1.3. Yansıma Kayıpları

Modül yüzeyine düşen solar ışınımın bir kısmı hücreler tarafından emilmeden modül yüzeyinden geri yansırlar. Işınımın geri yansıyan kısmından dolayı oluşan kayıplara yansıma kayıpları denir.

Katı bir cisme ulaşan ışınım genellikle aşağıdaki üç optik hareketi yerine getirir:

  • Yansıma: ışınım cismin yüzeyinden geri döner.
  • İletim: ışınım cismin içine nüfuz eder.
  • Emilme: ışınım cismin içine girer ve yakalanır; enerji farklı bir forma dönüştürülür.

Fotovoltaik malzemelerde, ışınım akısının bir kısmı emilir ve elektrik enerjisine dönüştürülür. Malzemenin kalitesi optik yansımaya, iletimdeki kayıpların azlığına, emilen ışınım yoğunluğuna bağlıdır. Kristal silisyum, amorf silisyumdan daha çok ışık emer. Amaç; ışığı hapsetmek ve yansımaları mümkün olduğu kadar azaltmaktır (hava ile temastaki ham silisyum ışığın %33’nü geri yansıtır). Yansımaların önlenmesi ve emilmenin azami seviyeye çıkartılması için modüller farklı katmanlardan üretilir.

PV modüllerin yüzey kaplama camları emilmeyi en üst seviyeye, yansımayı en aza getirmek için tasarlanmış temperli bir yapıya sahiptir. Hücreler de aynı şekilde ışığın yansımasını önleyecek Yansıma Önleyici Kaplama (Anti – reflective coating) malzeme ile kaplıdır.

Yansıyan solar ışınımın şiddeti güneş ve PV modül arasındaki açıya ve modülün Kırılma İndeksine bağlıdır. Normal bir ışınımda solar modüller gelen ışığın %4’ünü yansıtırlar [6].

2.1.4. Gölgelenme Kayıpları

Bir PV dizesinin (array) gölgelenmeyen ve gölgelenen kısımları arasındaki ışınım farkları gölgelenme kayıplarını ortaya çıkartır. Gölgelenme kayıpları kaynakları bakımından ikiye ayrılır:

Ufuk Gölgelenmesi

Kurulum sahasından görünen dağ ve tepe dizilerinin oluşturduğu gölgelenmedir. Genellikle bu tip gölgelenme kurulum sahasının tüm noktalarında eşittir.

Modül Sırası Gölgelenmesi

Aynı hizadaki bir modül sırasının, aynı sistemdeki öndeki başka bir modül sırası tarafından gölgelenmesidir. Bu tip gölgelenmeyle ilgili hesaplarda sadece direkt ışınımın engellenmesi değil, aynı zamanda difüz ışınımın da azalması hesaba katılır.

Gölgelenme PV sistemlerin hemen hemen hepsinin performansını etkileyen önemli bir tasarım faktörüdür. Güneşin pozisyonu yıl içinde ve gün içinde değiştikçe gölgeler hareket ettiği için gölgelenmenin solar dizeler üzerindeki etkilerini ölçmek zor olmaktadır. Gölgeye sebep olan cisimlerdeki değişimler durumu daha da karmaşık hale getirmektedir; örneğin bir ağacın sebep olduğu gölge rüzgar nedeniyle sürekli olarak yer değiştirir ya da ağaçların yapraklarını dökmesi ve yeniden yapraklanması solar dize üzerindeki gölgelerin şiddetini değiştirir.

PV literatüründe gölgeleme analizine geniş bir yer ayrılır. Bunun sebebi bir solar panel ya da dize üzerinde küçük bir alanın bile gölgelenmesinin PV sistemin toplam çıkışını önemli ölçüde etkilemesidir [7].

Her bir PV üretecin mümkün olan en yüksek miktarda enerji ürettiği, Maksimum Güç Noktası (Maximum Power Point – MPP) olarak adlandırılan bir çalışma noktası vardır. Üretilen enerji temel olarak solar ışınıma bağlıdır. PV üreteç içindeki dizilerde bulunan PV modüllerden her hangi biri gölgelenirse, modülün ve dizinin elektriksel özellikleri önemli ölçüde değişir; PV üreteci artık birbirinden farklı çalışma koşullarına sahip çok sayıda çalışma noktasına sahiptir [8].

Grafikler göstermektedir ki gölgelenme durumunda 2 farklı MPP bulunmaktadır. Yerel MPP (LMPP) noktasındaki güç Global MPP (GMPP) noktasındaki güçten oldukça düşüktür.

Şebeke bağlantılı her bir inverterde MPP noktasını takip etmekle görevli MPPT modülleri bulunmaktadır. Bu modüllerin görevi PV üretecin sürekli olarak optimum çalışma noktasında işletimine devam etmesinin sağlanmasıdır. Bu şekilde kontrol edilen bir PV üreteci anlık solar ışınımdan mümkün olan en yüksek gücü alır.

Fakat yukarıda açıklandığı gibi, bir PV üretecindeki PV modüllerin münferiden gölgelenmeleri birden fazla sayıda MPP noktasının ortaya çıkmasına sebep olur. Bu üretece bağlı bulunan inverter bu MPP’lerden hangisinin LMPP ya GMPP’nin mi gerçek maksimum noktası olduğunu belirlemelidir.

2.1.5 Tozlanma ve Karlanma Kayıpları

PV modüllerin yüzeylerinin kirlenmesinden ya da yüzeyde kar birikmesinden dolayı modüllere ulaşan solar ışınım miktarının azalması nedeniyle gerçekleşen kayıplardır.

Tozlanma üzerine yapılan araştırmalar göstermiştir ki, özellikle az yağış alan bölgelerde bu kayıplar ekstrem durumlarda oranlarına ulaşmaktadır [9]. Bu durumda yapılması gereken modüllerin temizlenmesidir. Fakat büyük güçlü GES’lerde, özellikle su sıkıntısı çeken alanlarda bu işlem pahalıya mal olur.

Tozlanmadan kaynaklanan güç kaybı tozun cinsine, en son düşen yağmurdan beri geçen zamana ve temizlik programına bağlıdır [10]. Yatayla eğim açısı 15o’den büyükse yağmurun tozu temizlemede etkili olacağı varsayılır. Bu durumda tozlanmadan kaynaklanan verim kaybı %0,5’le sınırlıdır [11]. Açı 15oC’den küçükse, ya da yağışın az ya da seyrek olması, çevredeki arazilerde tarımsal ya da endüstriyel faaliyetlerden kaynaklanan tozlanma ve hava kirliliği gibi kurulum sahasına has özellikler varsa bu değer arttırılabilir. Fakat yapılan araştırmalar göstermiştir ki tozlanmadan kaynaklanan kayıplar nadiren %4’ün üstüne çıkar [10].

Kar yağışının sık olarak görüldüğü bölgelerde, PV üreteç çıkışlarında karlanmadan dolayı kayıplar görülür. Başta Almanya olmak üzere Avrupa’nın bir çok ülkesinde hazırlanan Kar Örtüsü Haritaları, karlanmadan kaynaklanan kayıpların tahmin edilmesinde belirleyici rol oynar. Bu tip haritalar 2005 – 2008 yılları arası için hazırlanmıştır [12]. Fakat bu haritalardan sadece yatayla sıfır derece açı yapan PV modül sistemleri için olası kayıp oranları bulunabilir. Eğimli yüzeyler içinse varsayımlar yapılabilir. Kar yağışının sıklıkla görüldüğü bölgelerde yere kurulu sistemlerde %1, çatı sistemlerinde ise %2 karlanma kaybı varsayılabilir [12].  

2.2. Sistem Kayıpları

2.2.1. Modül Teknik Özelliklerindeki Sapmalar

Solar modüllerin katalog değerleri ile gerçek değerleri arasındaki farklılıklar modül teknik özelliklerindeki sapmaları meydana getirir.

PV modüllerin güçleri STK’da I-V karakteristik eğrilerindeki maksimum güç noktası ile ifade edilir [13]. Fakat solar hücrelerin performans verisindeki sapmalar ve üretim proseslerinde standart parametrelerin tutturulmaması, gerçek saha koşullarındaki güç değerlerinin dalgalanmasına sebep olur. Bu durum da öngörülen enerji üretim rakamlarının saha koşullarında daha düşük çıkmasına sebep olur.

2.2.2. Düşük Işınım Kayıpları

STK’dan farklı ışınım değerlerinde, düşük ışınımdan dolayı PV modül güç çıkışlarında görülen kayıplardır.

Yatırımcılar ve sistem tasarımcıları, kullanacakları modül markası ve tipine karar verirken, ürünlerin özelliklerini öğrenmek için kataloglarını incelerler. Kataloglardaki önemli parametreler: STK’da modül çıkış gücü (Watt Peak, Wp), güç sıcaklık katsayısı (γPmpp), STK’daki verim (ηSTC) ve STK’dakinden daha düşük ışınım değerlerindeki modül parametreleridir [14]. STK gerçek hayatta nadiren rastlanan bir durum olması bakımından “düşük ışınım karakteristikleri” bir modülün veya sistemin performansı için önemli bir parametredir.

Normalize edilmiş, izafi ışınıma bağlı verim; hücre sıcaklığının (Tmodule = 25 oC) ve spektrumun (A.M. 1,5) STK’da sabit tutulduğu durumlarda ışınımın değiştirilmesi ile elde edilir. Genel formülü:

(3)

(4)

APV : Modül alanı

G : Işınım

P(G) : G ışınım değerindeki güç çıkışı

G yerine GSTC konulursa STK’daki değer elde edilir. APV bütün modüller için aynı değerde olmasından dolayı (3) denkleminde birbirini götürür.

(5)

Yapılan bir araştırmada piyasada bilinen 30 modül üreticisine ait 121 adet panel katalogu incelenmiştir [15]. Bu 121 katalogdan 71’inde (%59) düşük ışınım performansına ait veriler bulunmaktadır. Bu 71 adet katalogdan sadece 28’inde EN50380 standardına uygun bir biçimde verim düşüşünden bahsedilmektedir.

Şekil 7’de bahsi geçen modüllerden 9 tanesinin kataloglarının düşük ışınım performans eğrileri görülebilir.

2.2.3. Sıcaklık Kayıpları

PV modül güç çıkışı ile modül sıcaklığı arasında ters orantı vardır. Yani modül sıcaklığı yükseldikçe PV modülden alınan güç azalır. Sıcaklıktan kaynaklanan kayıplar, direkt olarak hücre sıcaklığı ile doğru orantılıdır. Eğer ortam sıcaklığı yükselirse, hücre sıcaklığı da yükselir, bu da üretilen enerjinin azalmasına neden olur.

Bir solar hücrenin, 800 W/m2 ışınım, 1m/s rüzgar ve 20oC ortam sıcaklığı koşullarındaki sıcaklığına Hücre Nominal Çalışma Sıcaklığı (Nominal Operating Cell Temperature – NOCT) adı verilir. Bu sıcaklık değeri PV modüllerin kataloglarında verilir. Herhangi bir ortam sıcaklığı ve 1000 W/m2 nominal ışınım değerlerinde, bir hücrenin sıcaklığını bulmak için aşağıdaki denklem kullanılır.

(6)

Ʈα : Modülün soğurma katsayısı

UL : Kayıp katsayısı

Tc, NOCT : Modül katalogunda belirtilen NOCT değeri

Ta : NOCT koşulları için ortam sıcaklığı (20oC)

Gt, NOCT : NOCT koşulları için ışınım değeri (800 W/m2)

Soğurma katsayısı, modül tarafından emilen ışınımın, modülün yüzeyine düşen ışınıma oranıdır. Formül (6) kullanılarak bilinen bir ortam sıcaklığı için hücre sıcaklığı bulunur.

(7)

Tc : Modül sıcaklığı

Ta : Ortam sıcaklığı

Gt : Işınım değeri (1000 W/m2)

µ : Hücre verimi

Bulunan hücre sıcaklığı ile sıcaklıktan kaynaklanan kayıplar bulunur:

%Kayıp = (Tc – Tref) . Sıcaklık Katsayısı (8)

Tc : Modül sıcaklığı

Tref : Hücre referans sıcaklığı

Sıcaklık Katsayısı : Modülün sıcaklık katsayısı

Yaz aylarında, yüksek sıcaklıklarda bir modülün güç çıkışı STK’daki güç çıkışından %35 daha az olabilir.

2.2.4. Uyumsuzluk Kayıpları

PV modüller, inverter girişinde gerekli olan DC gerilim ve akımı tutturabilmek için birbirlerine seri ve paralel şekilde bağlanırlar. Fakat böyle bir yapıdaki toplam DC güç, tek tek panellerin güçlerinin toplamından daha düşüktür [17]. Bu durumun ana sebepleri; statik uyumsuzluk, çevresel gerilim ve gölgelenme faktörleridir.

Statik uyumsuzluk üretim esnasındaki toleranslar ve dize içindeki modüllerin yaşlanma faktörleridir. Çevresel gerilim, hava koşullarından dolayı modüllerin zarar görmesiyle ilgilidir [18]. Bir PV dizesindeki modüllerin birbirlerinden farklı çalışma sıcaklıklarında bulunması ya da farklı ışınım değer ve açılarına maruz kalması uyumsuzluk kaynağıdır. Yine aynı PV dizesindeki modül DC kabloları arasındaki mesafe ve kesit farkları uyumsuzluk kayıplarına neden olur. Dinamik uyumsuzluk modüllerin Maksimum Güç Noktalarından uzakta çalıştırılmalarından kaynaklanır. Paralel bağlanmada gerilim, seri bağlanmada akımın bütün modüller için eşit olmasından dolayı seri ya da paralel olarak birbirine bağlanmış PV modüller kendi Maksimum Güç Noktalarında üretim yapmıyor olabilirler.

Sistemdeki modüller arasındaki seri dizi ve paralel bağlantılar inverterler tarafından iyi yönetilmelidir. Dizide seri olarak birbirine bağlanan modüllerin güç toleransları arasındaki farklara bağlı olarak uyumsuzluk kayıplarının şiddeti artar ya da azalır. Almanya TUV Rheinland PV Certification Laboratory’den Werner Herrmann [19] uyumsuzluk kayıplarının modül toleransı ve modüllerin ön sıralama işlemine (pre-sorting) tabi tutulmasıyla bağlantısını araştırmıştır. Sonuçlar Şekil 9’da gösterilmiştir.

Şekil 9’a göre %±5 güç toleransına sahip modüller ön sıralama işlemine tabi tutulmadan birbirine bağlanırlarsa uyumsuzluk kayıpları %1 mertebesinde gerçekleşir. Modüller akım değerlerine göre sıralanırsa, uyumsuzluk kayıpları %0,2 ye düşer.

2.2.5. Kablo Kayıpları

Kablo kayıpları, PV sistemde kullanılan DC ve AC kablolardaki omik kayıplardan kaynaklanmaktadır. Kabloların boyutlandırılması, PV sistem tasarımının önemli bir safhasıdır. Birbirine seri ve paralel bağlı PV modüller, DC kablolar aracılığı ile invertere bağlanmak zorundadır. İletken akım taşıma kapasitesi ve iletken boyunca meydana gelecek gerilim düşümü, iletkenin boyutunun belirlenmesindeki etkenlerdir. DC ve AC tarafta kablo kesitleri, gerilim düşümleri ve kablo fiyatlarının dengelenmesiyle bulunur. Her iki tarafta da %1 – 3 arası gerilim düşümleri kabul edilebilir sınırlar dahilindedir.

2.3. İnverter Kayıpları

2.3.1. DC/AC Çevrim Verimi Kayıpları

Bu kayıplar, inverterin stand – by konumundaki enerji tüketimi de göz önünde bulundurularak, inverter verim eğrisi vasıtasıyla hesaplanır.

DC/AC güç çevrimi verimliliği için Avrupa Verimliliği ve Ağırlıklı Verim gibi metrikler kullanılır. İnverterdeki DC/AC çevrim kayıpları, güç katmanı topolojisinin tipine ve PV inverter dahilinde kullanılan yarı iletken, manyetik elementler ve kapasitörlerin iletim ve anahtarlama gibi operasyonel karakteristiklerine bağlıdır [20].

Tipik olarak PV inverter verimi her 150 V DC giriş gerilim genliğinde %0,3 – %1 oranlarında azalır. Bunun yanı sıra verim, düşük ışınım ve yüksek DC giriş gerilimlerinde kontrol ünitesinin güç tüketiminden ve anahtarlama kayıplarından dolayı %5’e kadar düşüş gösterir [21]. Günümüzde üretilmekte olan trafosuz şebeke bağlantılı inverterlerin nominal DC giriş gerilimlerinde maksimum verimleri ve Avrupa verimleri %98 mertebelerindedir.

2.3.2. Güç Kısıtlamasından Kaynaklanan Kayıplar

STK’daki nominal modül gücünün, inverterin nominal AC çıkış gücüne oranı inverter verimini etkiler ve aynı zamanda inverterin üretilen gücün tamamının şebekeye aktarılmasına mani olmasına sebep olabilir.

PV modüllerin STK’daki nominal güç çıkışlarına ve bu düzeyin de üzerine ulaşmalarının çok güç olduğuna dair yaygın algıdan dolayı, PV sistemlerdeki inverter güçleri genelde PV modül gücünden daha aşağıda seçilir. Fakat bu durum özellikle a-Si ve CdTe ince film gibi daha küçük sıcaklık katsayılarına sahip teknolojilerin kullanıldığı uygulamalarda ciddi enerji kayıplarına yol açabilir [22].

Günümüzde kullanılan inverterlerin maksimum verimleri %98 seviyelerine ulaşmıştır. İnverterler bu verimlere genellikle %30 – 50 arasındaki kısmi yüklerde ulaşmaktadır. DC giriş gücüne göre daha düşük AC çıkış gücüne sahip inverterlerin bu sebepten dolayı tam kapasiteyle çalışma ihtimalleri yüksektir. Normalden daha düşük güçlü seçilen inverterler daha sıklıkla tam güçte çalışmalarından dolayı güç kısıtlaması algoritmalarını tetikleyen ve çıkış gücünü kısan yüksek çalışma sıcaklıklarına daha çabuk ulaşırlar.

Şekil 10’da nominal kapasitenin yüzdesine karşılık toplam verim gösterilmektedir [24]. Toplam verim MPPT verimi (ηMPP) ile inverter DC/AC çevrim veriminin (ηINV) çarpımına eşittir ve dolayısıyla inverterin aşırı yüklenmesinden kaynaklanan güç kısıtlama kayıplarını da kapsar. Şekil 10 gösteriyor ki aşırı yüklenme durumunda inverterler çıkış gücünü kısıtlarlar ve nominal çıkış güç değerinde sabitlerler.

2.3.3. MPPT Kayıpları

İnverter verimleri genellikle AC çıkış gücünün DC giriş gücüne bölünmesiyle hesaplanır. Bu hesaplamalar yapılırken inverter üreticileri ve sistem tasarımcıları inverterlerin PV dizesinin Akım – Gerilim (I-V) eğrisinin Maksimum Güç Noktasında çalıştıklarını varsayarlar.

Saha uygulamalarında ise, gerçek çalışma noktasının MPP’den sapmasına sebep olan bir çok faktör vardır [25]. Örneğin, MPP’yi tarayan cihazlar optimum noktasının etrafında sürekli salınım yaparlar, bu da MPPT hatalarının ve kayıplarının doğmasına sebep olur. Bu MPPT kayıpları inverterin çevrim veriminin düşmesine sebep olur.

MPPT kayıpları iki kategoride incelenebilir [26].

Statik MPPT Kayıpları: Kararlı solar ışınım şartlarında bir MPPT devresinin verimiyle ilgili olan kayıplardır.

Dinamik MPPT Kayıpları: İki farklı sebepten kaynaklanabilirler. Birincisi; MPPT devesinin gerilim tanım kümesini tarayan algoritmasıyla ilgili kayıplardır. Diğeri ise hızlı ve sürekli değişen ışınım koşullarından kaynaklanan kayıplardır.

3.SONUÇLAR

Bir GES’in kalitesini ortaya koyan parametre Performans Oranı’dır (PO). PO ne kadar büyükse GES içinde bulunduğu ortam koşulları kapsamında güneş ışınımını başarılı bir şekilde elektrik enerjisine dönüştürmektedir. Gününüzde yatırımcılar tarafından Güneş Enerjisi Santrali kurulumunu üstlenecek firmanın seçilmesinde, sistem tasarımı ve kurulumu yapan firmaların da GES’te kullanacakları malzemeleri seçiminde iki önemli kriter rol oynar: Birincisi yüksek performans oranı, diğeri de fiyattır. Yüksek performans oranı mühendislik ve bilimin getirdiği gereksinimler kapsamında yapılan tasarım, kaliteli malzeme ve işçilikle yakalanır. Fakat yüksek kalite göre yüksek maliyetle yakalanır. Bu bakımdan hem güneş enerjisi yatırımcıları hem de GES uygulamacıları seçim ve karar aşamalarında yüksek PO ve düşük maliyeti dengelemelilerdir.

KAYNAKLAR

[1] Elasser A. et al, A Comparative Study of Central and Distributed MPPT Architectures for Megawatt Utility and Large Scale Commercial Photovoltaic Plants. IECON 2010 – 36th Annual Conference on IEEE Industrial Electronics Society . Page 2753 – 2758. 7-10 Nov. 2010
[2] G. Lijun, R. Dougal, L. Shengyi & A. Lotova,“Parallel-Connected Solar PV System to Address Partial and Rapidly Fluctuating Shadow Conditions,” IEEE Trans. on Industrial Electronics, Vol. 56, No. 5, MAY 2009, pp. 1548-1556.
[3] H. Patel & V. Agarwal, “MATLAB-Based Modeling to Study the Effects of Partial Shading on PV Array Characteristics,” IEEE Trans. on Energy Conversion, Vol. 23, No. 1, March 2008, pp. 302-310.
[4] A. Chouder & S. Silvestre, “Analysis Model of Mismatch Power Losses in PV Systems,” Journal of Solar Engineering, May 2009, Vol. 131.
[5] Grunow, P.; Preiss, A.; Koch, S. & Krauter, S. (2009). Yield and Spectral Effects of A-Si Modules, Proceedings of the 24th European Photovoltaic Solar Energy Conference, pp. 2846-2829, ISBN 3-936338-25-6, Hamburg, Germany, September 2009
[6] Delplanque, E. Case study: impact of photovoltaic modules, www. a-sunenergy.com.
[7] Deline, C., Partially Shaded Operation of a Grid-Tied PV System, NREL, 2009.
[8] SMA Solar Technology AG, Shade management, www.sma.de
[9] M. Piliougine, J. Carretero, M. Sidrach-de-Cardona, D. Montiel, P. Sánchez- Friera. Comparative analysis of the dust losses in photovoltaic modules with different cover glasses. Proceedings of 23rd European Solar Energy Conference, 2008, pp. 2698-2700.
[10] Kymakis, E.; Kalykakis, S. & Papazoglou, T.M. (2009). Performance Analysis of a Grid Connected Photovoltaic Park on the Island of Crete. Energy Conversion and Management, Vol. 50, No. 3, March 2009, pp. 433–438
[11] Detrick, A.; Kimber, A. & Mitchell, L. (2005). Performance Evaluation Standards for Photovoltaic Modules and Systems, Proceedings of the 31st IEEE Photovoltaics Specialists Conference, pp. 1581-1586, ISBN 0-7803-8707-4, Lake Buena Vista, USA, January 2005
[12] Wirth, G., T. Weigl, J. Weizenbeck, M. Zehner, M. Schroedter-Homscheidt, und G. Becker. „Mapping of snow cover periods for yield assessment and dimensioning of PV systems.“ 24. European Photovoltaic Solar Energy Conference. Hamburg, Germany, 2009.
[13] Herrman W., Althaus J., Steland A.,Statistical and Experimental Methods for Assessing the Power Output Specification of PV Modules 21st European Photovoltaic Solar Energy Conference, 4-8 September 2006, Dresden, Germany
[14] Herteleer, B., Cappelle, J., Driesen, J., Quantifying low-light behaviour of photovoltaic modules by identifying their irradiance-dependent efficiency from data sheets, European Photovoltaic Solar Energy Conference edition:27 location:Frankfurt date:23-28 September 2012.
[15] B. Herteleer, “Berekenen en dimensioneren van autonome fotovoltaısche installaties voor kantoren in Afrika [Calculating and sizing of autonomous photovoltaic systems for offices in Africa],” Master’s thesis, Catholic University College Ghent, 2011.
[16] Haselhuhn, R, 2005, ‘Photovoltaik – Gebaude liefern Strom, Hrsg’, BINE-Fachinformationsdienst Karlsruhe, TUV-Verlag, Cologne
[17] N. Henze, B. Sahan B. Koirala, Study on MPP Mismatch losses in Photovoltaic Applications, 24th European Photovoltaic Solar Energy Conference and Exhibition, 21.-25.09.2009, Hamburg
[18] Kaushika ND, Rai AK, An investigation of Mismatch losses in solar photovoltaic cell networks, Energy 32(2007) 755-759
[19] Herrmann, W, 2005, ‘Missmatchverluste bei Verschaltung von Solarmodulen – Ertragsgewinn durch Vorsortierung?’,Tagungsband des 20. Symposiums Photovoltaische Solarenergie, Hrsg. OTTIKolleg
[20] E.Koutroulis, F.Blaabjerg, Methods for the Optimal Design of Grid-Connected PV Inverters, International Journal Of Renewable Energy Research, IJRER, Vol.1, No.2, pp.54-64 ,2011
[21] B. Giesler, “String vs. Central inverters: Dimension of the inverter”, Photon’s 1st PV Inverter Conference, Stuttgart, Germany, pp. 1-23, April 2010.
[22] B. Burger, R. Ruther, Inverter sizing of grid-connected photovoltaic systems in the light of local solar resource distribution characteristics and temperature, Solar Energy 80 (2006) 32–45.
[23] Sunways, 2004. Sunways NT 6000 Inverter. www.sunways.de/em/products/solarinverter/technicalDetails.php
[24] Haberlin, H., Borgna, L., Kampfer, M., Zwahlen, U., 2005. Total Efficiency g-tot—A new quantity for better characterization of grid-connected PV inverters. In: Proceedings of the 20th European Photovoltaic Solar Energy Conference, Barcelona, Spain.
[25] M. Jantsch1, M. Real, H. Häberlin, C. Whitaker, K. Kurokawa, G. Blässer, Measurement of PV maximum power point tracking performance, 14th European Photovoltaic Solar Energy Conference,  1997
[26] Sigifredo G., Joshua S., Armando F., Michael R., Dustin S., Performance of Utility Interconnected Photovoltaic Inverter Operating Beyond Typical Modes of Operation, Sandia National Laboratories, Albuquerque, New Mexico

Güneş Paneli Temizliğinin Önemi

Güneş Paneli Temizliğinin Önemi Güneş Enerjisi Santrali (GES) verimliliğini üretilen enerjideki kayıplar belirler. GES verim […]

Detay

Güneş Enerjisinden Elektrik Üretiminin Önemi

Güneş Enerjisinden Elektrik Üretiminin Önemi Güneş enerjisinin popülerliği tüm dünyada son sürat artmakta. İnsanlar genellikle […]

Detay

AC ve DC Enerji

AC ve DC Enerji  Alternatif Akım (AC) ve Doğru Akım (DC) Farkı Nedir? Akım elektrik […]

Detay